Ken je dat? Dat je een boek leest en de hoofdpersonen in je hoofd blijven zitten? Dat het boek al lang en breed uit is, weer in de kast of naar de bieb is, maar jij je nog steeds afvraagt hoe het nou met ze verder zou zijn gegaan? Dat had ik dus deze zomer. En meestal ls dat zo is, is dat voor mij een teken dat ik er een stukje over wil schrijven voor Ogma. De rest van de wereld moet die karakters toch ook leren kennen? Dus begon ik tegen Tineke enthousiast over het boek dat mij zo bij bleef en mijn voornemen er iets over te schrijven. Zij onderbrak me echter toen ik haar het boek liet zien. Wat bleek? Zij had er in februari al eens iets over verteld op Ogma. Maar, besloten we, het boek in kwestie (The Graveyardbook, zoals de Engelse titel luidt, van Neil Gaiman) past zo goed bij het thema van deze kinderboekenweek dat ook ik er mijn licht er eens over mocht laten schijnen. Gelukkig!
Zoals je kon zien aan de titel, las ik het boek in het Engels. Dat komt omdat ik het eigenlijk beroepsmatig las. Ik koop regelmatig kinder- en young adultboeken die ik vervolgens uitleen aan leerlingen. Maar omdat ik dan wel moet weten voor welke leerling een boek geschikt is (qua niveau, leeftijd en interesses) lees ik de boeken meestal eerst zelf even. Geen straf, want het moge duidelijk zijn dat ik van lezen houd, en kinderboeken zijn af en toe heerlijk. Ik geef les in het eerste, tweede en soms ook het derde leerjaar van het voortgezet onderwijs, en afhankelijk van het niveau van de individuele leerling betekent dit meestal dat ze in het eerste jaar de kinderboeken voor een wat jonger lezerspubliek lezen, in het tweede jaar de 12+ kinderboeken en in het derde jaar de young adult kant uitgaan. Ik lees zo’n boek dus voor de lol, en om erachter te komen in welke categorie het valt. En net zoals Tineke in haar verhaal verteld, vond ik dat ook een beetje twijfelachtig.
Achterop het boek staat dat het boek iets is voor mensen van alle leeftijden. En hoewel ik het boek niet zou aanbevelen aan kinderen onder de tien (vooruit, voor stoere Kippenvellezerts van 8 of 9 zou het misschien nog net kunnen, maar alleen als ze al wat gewend zijn en niet snel bang) ben ik het achteraf wel eens met die omschrijving. Het is namelijk niet een of/of boek, het is en/en. Het is zowel een 12+ kinderboek, als een young adult, als een boek voor volwassenen. Er zitten namelijk diepere lagen in het verhaal die het voor verschillende mensen van verschillende leeftijden interessant maken. Misschien is dat wel de reden dat het boek zo lang in mijn hoofd bleef zitten. Het is zeker de reden dat dit boek zoveel in de prijzen viel in 2008, toen het uitkwam.
Het gegeven op zich is natuurlijk al interessant en fascinerend: een kind wiens familie is overleden komt op een kerkhof terecht en wordt onder zijn hoede genomen door de daar rondzwervende geesten. Neil Gaiman vertelde dat hij lang geleden op het idee kwam voor dit boek toen hij zijn toen tweejarige zoontje volkomen op zijn gemak op een kerkhof op een drieweielertje rond zag fietsen tussen de grafstenen. Hij bedacht zich dat hij wel eens een soort Jungle Book zou willen maken, maar dan op een kerkhof in plaats van een jungle. Het duurde daarna nog jaren, maar uiteindelijk kwam het er dan van. Blij toe, ik heb er van genoten. In al z’n spookachtigheid.
Een belangrijk aspect aan wat het boek zo opmerkelijk maakt, is het bitterzoete gevoel wat het oproept, met name het einde. Dat einde is niet het-komt-nooit-meer-goed-naar, maar ook geen roomsoesje, ofwel een mierzoet happy end. Hoewel ik best hou van een roomsoesje op zijn tijd, past dit einde bij dit boek, en geeft het het verhaal een bijzondere schoonheid.
Dit bitterzoete is iets dat de gemiddeld 12 jarige minder mee zal krijgen trouwens, dat zijn dan weer die diepere lagen. Want het oudere kind en de ‘young adult’ zal meer op de spanning zijn gericht. Een volwassene herkent de consequenties en ziet de gevolgen van de gebeurtenissen aan het einde van het boek. Dit maakt dat voor de wat oudere lezer het bitterzoete sentiment overheerst. Een jonger iemand staat hier minder bij stil en heeft meer aandacht voor het avontuur. Maar beide kunnen op hun eigen manier van dit boek genieten, zeldzaam voor een kinderboek.
Ik weet al precies welke leerling ik dit boek ga aansmeren (het meisje dat me vertelde zo genoten te hebben van Neil Gaiman’s Goth girl and the ghost of a mouse) maar in welke categorie het nu valt? Kinderboek? Young Adult? Laten we het erop houden dat het valt in de categorie ‘verdraaid leuke boeken’. En lekker griezelig. Dat ook.